100 lat temu, w 1926 roku, powstało Polskie Radio. Jednak radio jako zjawisko na ziemiach polskich pojawiło się już wcześniej i miało wielu propagatorów – wiele osób chciało słuchać tego nowoczesnego wynalazku.
Dla nich to Wydawnictwo Zdrój wydało broszurkę, opatrzoną komentarzami inżyniera Sianożęckiego. Książka ta po 100 latach stała się podstawą kolejnego reprintu, który staraniem Ks. Ryszarda Piaseckiego zyskał dużą popularność. Dzięki temu wiele osób rozpoczęło budowę odbiorników, wzorując się na przepisach sprzed ponad 100 lat.
Niemniej brak dostępnych elementów składowych – takich jak transformatory międzystopniowe czy lampy kołkowe – sprawia, że jest to dziś wyzwanie dość trudne. Kolega Andrzej Cieślak podjął się zadania przygotowania rewizji tej konstrukcji tak, aby mogła być wykonana w warunkach amatorskich, 100 lat później, z wykorzystaniem prostych i wciąż dostępnych elementów radiowych.
Poniżej zamieszczam opis, który został przedstawiony na „Radiowych Pogaduchach”. Dostępne są również materiały na YouTube.
Wiele osób chętnie korzysta jednak z klasycznych stron internetowych, dlatego postanowiliśmy odświeżyć blog i opublikować tutaj opis przygotowany przez kolegę Andrzeja Cieślaka wraz ze schematami.
Audion
W zależności o posiadanych części proponuję dwie wersje wykonania modułu audionu inspirowanego książeczką inż. Sianożęckiego.
WERSJA według schematu nr 1, najbliższa opisowi, z zastosowaniem lampy typu trioda i elementów z ,,epoki,, (lub zamiennika.)
W stosunku do pierwowzoru :
1.eliminujemy wariometr zastępujemy go układem cewek. Do regulacji reakcji montujemy zmienny kondensator o pojemności ok. 200pF
2. nie montujemy trzeciego zacisku ,,doziemienie,, ( będzie wykorzystany pózniej w module wzmacniacza mcz) i modyfikujemy obwód wejściowy wg schematu nr1 co przy zastosowaniu zwory zwierającej dwa dolne zaciski daje dodatkową możliwość odbioru na falach średnich.
WERSJA według schematu nr2, nie wymaga elementów ,,z epoki,, poza widocznymi z zewnątrz, z zastosowaniem lamp typu pentoda np. EF22 ,4ż1L,12ż1L itp.\pozwala uzyskać lepsze parametry odbiornika.
W porównaniu do pierwowzoru :
1.eliminujemy wariometr i zastępujemy go układem cewek . Cewka reakcyjna dołączana jest przez dobierany kondensator stały.
2.do regulacji reakcji montujemy potencjometr np. 50 kom z układem rezystorów ograniczających zakres regulacji .
3.nie montujemy trzeciego zacisku ,, doziemienie,, i modyfikujemy obwód wejściowy wg schematu nr2 co daje możliwość, jak w wariancie I, odbioru na falach średnich i długich.
4 .reostat w obwodzie żarzenia zastępujemy wyłącznikiem
Ta wersja jest przygotowywana do współpracy z modułem wzmacniacza mcz wykonanym na ogólnie dostępnych elementach( bez transformatorów ).
UKŁAD CEWEK WEJŚCIOWYCH .Zespół zawiera 3 cewki nawinięte na korpusie o średnicy 20mm -cewka L1 jest dwusekcyjna .Zewnętrzne gabaryty: średnica największej cewki 35 mm długość zespołu 70 mm. Przy montażu numery wyprowadzeń jak na schematach 1 i 2 i zachować właściwą kolejność wyprowadzeń (p k )
URUCHOMIENIE , po sprawdzeniu montażu , sugeruję przeprowadzić w poniższej kolejności:
WERSJA I
1.podłączyć cewkę L1 rezonansową fal długich (wyprowadzenia 1 i 2), dostroić odbiornik do stacji Warszawa I. Cewka L1 ma dwie sekcje dobrać , ich wzajemne położenie by przy antenie w gnieżdzie A1 odbiór był przy 1/3 obrotu kondensatora a przy antenie w gniezdzie A2 odbiór był przy 2/3 obrotu kondensatora .Ustawienia te zależą od pojemności zastosowanego kondensatora zmiennego i parametrów anteny zewnętrznej. Ewentualna korekta przez dołączenie do L1 równoległego kondensatora.
2.podłączyć wyprowadzenia 3 i 4 cewki reakcyjnej L2 i ustalić położenie L2 do L1 (nie zmieniamy położenia L1)by uzyskać punkt reakcji przy około 90 procentach maksymalnej pojemności kondensatora reakcyjnego
3.podłączyć wyprowadzenie 4 zespołu cewek do górnego zacisku doziemienia. Zewrzeć zworą zacisk dolny i górny doziemienia i sprawdzić odbiór na falach średnich .Dolną częstotliwość zakresu fal średnich można skorygować zmieniając położenie cewki L3 w stosunku do L1 .
WERSJA 2
1.podłączyć cewkę L1 rezonansową fal długich (wyprowadzenia 1 i 2), dostroić odbiornik do stacji Warszawa I. Cewka L1 ma dwie sekcje dobrać , ich wzajemne położenie by przy antenie w gnieżdzie A1 odbiór był przy 1/3 obrotu kondensatora a przy antenie w gniezdzie A2 odbiór był przy 2/3 obrotu kondensatora .Ustawienia te zależą od pojemności zastosowanego kondensatora zmiennego i parametrów anteny zewnętrznej. Ewentualna korekta przez dołączenie do L1 równoległego kondensatora.
2.dobrać rezystory górny i dolny obwodu potencjometru by rozciągnąć zakres regulacji wzmocnienia na cały zakres obrotu potencjometru a maksymalne wzmocnienie uzyskać około 5 do10 procent przed końcem obrotu.
3.podłączyć wyprowadzenia 3 i 4 cewki reakcyjnej L2 i ustalić położenie L2 do L1 by uzyskać punkt reakcji tuż przed punktem maksymalnego wzmocnienia ustawianego potencjometrem .
4.podłączyć wyprowadzenie 4 zespołu cewek do górnego zacisku doziemienia. Zewrzeć zworą zacisk dolny i górny doziemienia i sprawdzić odbiór na falach średnich .Dolną częstotliwość zakresu fal średnich można skorygować zmieniając położenie cewki L3 w stosunku do L1 .
Powodzenia Andrzej Cieślak
styczeń 2026
Wszystkich zainteresowanych konstrukcją serdecznie zapraszam na Radiowe Pogaduchy. Zachęcamy do kontaktu – pomożemy zdobyć elementy i materiały oraz udzielimy porad.
Kontakt mailowy: radiowe.pogaduchy@gmail.com
Zapraszam do wspólnej zabawy w budowę radia sprzed 100 lat!
